W styczniu tego roku miałam szczęście i zaszczyt uczestniczyć w zimowym liczeniu nietoperzy w jaskiniach Góry Połom w Wojcieszowie. Jak wyglądają te jaskinie, kogo (poza nietoperzami) można tam spotkać i po co w ogóle liczy się nietoperze? Zapraszam do czytania i słuchania!
Możesz posłuchać tego tekstu w moim wykonaniu tutaj:
Jak wygląda jaskinia?
Jaskinie to puste przestrzenie w skałach. Mogą to być małe szpary i szczeliny, a czasem są jak wielkie sale albo wielokilometrowe korytarze czy studnie. Oczywiście występują tylko w takich skałach, które rozpuszczają się w wodzie — bo to woda drąży te wszystkie jaskiniowe korytarze i komnaty.
Tam, gdzie ja mieszkam, czyli w Wojcieszowie w Górach Kaczawskich występują skały wapienne, a w nich liczne jaskinie. Nie są to jednak takie jaskinie, które możesz znać z filmów, pocztówek czy własnych wycieczek. Nie ma tam wygodnych chodników i poręczy ani wejścia ze sklepem i biletami wstępu. To dzikie i niedostępne miejsca.
Żeby do takiej jaskini wejść, przede wszystkim trzeba wiedzieć, gdzie znajduje się wejście. Często nie prowadzą do niego żadne ścieżki, a jego rozmiar jest tak mały, że trudno je zauważyć. Do wielu z nich trzeba się dosłownie wcisnąć czy wczołgać.
W ramach ciekawostki powiem Ci, że jaskinie mogą też występować w skałach wulkanicznych, a także w lodzie!
Czy jaskinia to przyjemne miejsce?
W jaskiniach panuje względnie stała temperatura — bez względu na to, czy na zewnątrz jest upał, czy trzaskający mróz, w jaskini zawsze jest kilka stopni Celsjusza. Jest tam też bardzo mokro — w wielu miejscach na stałe lub okresowo stoi woda, skały są często śliskie i ubłocone, a powietrze wilgotne. Oczywiście jest tam też kompletnie ciemno i cicho — nie słychać nic poza kapiącą wodą.
Takie warunki są dla ludzi nieprzyjazne i nieco straszne. Ze względu na brak światła nie rosną tam też rośliny. Można co najwyżej zobaczyć zwisające ze stropu cieniutkie korzenie drzew, które rosną na powierzchni, a korzeniami sięgają głęboko pod ziemię, również rosnąc w szczelinach w skałach.
Niektóre zwierzęta wybierają jaskinie na swoje przejściowe lub długoterminowe schronienia. Niska, ale dodatnia temperatura, wysoka wilgotność powietrza i ciemność, która nie sprzyja przypadkowym przybyszom — to wszystko gra na korzyść jaskiniowych bywalców.
Kto żyje w jaskini?
Najbardziej z jaskiniami kojarzone są nietoperze. I słusznie, bo są to dla nich ważne miejsca schronień! Musicie jednak wiedzieć, że nie wszystkie nietoperze lubią jaskinie. Część z nich woli płytkie podziemia (np. piwnice), a inne chętniej chowają się w szczelinach w korze drzew, w ścianach i na poddaszach budynków. Te, które w jaskiniach przebywają, najczęściej robią to w okresie zimowym. Wtedy to przemieszczają się do jaskiń, gdzie w stanie hibernacji, czyli głębokiego uśpienia, przeczekują całą zimę. Dodatnia temperatura w jaskini pozwala im nie zamarznąć, a wysoka wilgotność — nie wyschnąć. Nie są tam też niepokojone przez drapieżniki.
Nietoperze nie są jednak jedynymi mieszkańcami jaskiń. Są gatunki owadów, które w postaci dorosłej chowają się w podziemiach, aby tam przeczekać zimę. Są to na przykład komary, w tym samice znanego nam dobrze ze swojej uciążliwości komara brzęczącego. Zimą jednak nie pobierają pokarmu, tylko czekają na nadejście wiosny siedzące na ścianach i stropach jaskini. W tym samym celu w zimowej jaskini przebywają piękne motyle o ognistych barwach skrzydeł — szczerbówki wierzbówki.
Jaskinie zamieszkuje też sieciarz jaskiniowy — pająk, który nosi miano najbardziej jadowitego pająka w Polsce. Jak na polskiego pająka jest dosyć duży, a jego ugryzienie powoduje ból porównywalny do ugryzienia osy. Tka też bardzo interesujące sieci w formie kokonów, gdzie samice składają nawet do kilkuset jaj. Sieciarz poluje na wije i ślimaki, które poruszają się po ścianach jaskiń, rzadziej na owady i inne pająki.
Czy ludzie mogą wchodzić do jaskiń?
Istnieją w Polsce i za granicą jaskinie, które zostały udostępnione do zwiedzania. Tam, przy wsparciu przewodników i materiałów edukacyjnych możecie więcej się dowiedzieć o podziemnym świecie. Odpowiednie przygotowanie terenu sprawia, że spacer w takiej jaskini jest bezpieczny. Jedyne, o czym musicie pamiętać to panująca wewnątrz niska temperatura — gdy zwiedzacie jaskinie latem, musicie mieć dodatkowe ciepłe ubranie. Ponieważ miejsca te są bardzo popularne, warto też zadbać o wcześniejsze kupno biletów.
Do pozostałych, dzikich jaskiń ludzie wchodzić nie powinni, i to z kilku powodów. Po pierwsze: dla własnego bezpieczeństwa. Przemieszczanie się po jaskini wymaga odpowiedniego ubioru: kombinezonu, nieprzemakalnych butów, kasku, latarki, czasem specjalistycznej asekuracji, lin i uprzęży. Jaskinię trzeba też dobrze znać, aby wiedzieć, gdzie znajdują się miejsca grożące upadkiem z wysokości czy zaklinowaniem się w wąskiej szczelinie. Większość z nas, poza wykwalifikowanymi grotołazami, takich umiejętności i sprzętu nie posiada.
Po drugie: jaskinie są miejscem schronienia nietoperzy. Nie powinno się ich niepokoić ani przerywać ich snu — zwłaszcza zimą! Nietoperze zapadają w stan hibernacji, aby oszczędzić energię w czasie, gdy na zewnątrz brakuje pożywienia. Częste wybudzanie z tego stanu powoduje niepotrzebne zużycie energii i może się skończyć dla nietoperza śmiercią.
Największym problemem związanym z obecnością człowieka w jaskiniach jest podnoszenie ich temperatury — to nasze ciepłe ciała i oddechy dają nietoperzom fałszywą wskazówkę, że na świecie robi się cieplej i warto się obudzić.
Dlaczego naukowcy wchodzą do jaskiń zimą?
Chiropterolodzy, czyli naukowcy badający nietoperze chcą wiedzieć, ile jest osobników danego gatunku i w tym celu wykonują tzw. liczenia. Po co? Jeżeli policzymy zwierzęta i porównamy wynik liczenia z wynikami z poprzednich lat, możemy wnioskować, czy jest ich mniej, czy więcej. Gdyby było ich z czasem coraz mniej, jest to alarmująca wiadomość! W takiej sytuacji musimy się zastanowić, dlaczego ich populacja się zmniejsza i czy możemy coś zrobić, aby temu zapobiec.
Nietoperze, ze względu na nocny tryb życia oraz ich szybkość i zwinność są niemożliwe do policzenia w locie. Dlatego też chiropterolodzy liczą nietoperze w ich kryjówkach, zwłaszcza zimą, kiedy pogrążone w hibernacji są kompletnie nieruchome. Każdy napotkany w jaskini nietoperz jest opisywany w tabeli z podaniem jego gatunku oraz miejsca, gdzie się znajdował (np. na stropie, ścianie czy w szczelinie). Takie liczenia przeprowadzane są tylko raz, aby jak najmniej nietoperzom przeszkadzać.
Możesz posłuchać tego tekstu w moim wykonaniu tutaj:
Chcesz wiedzieć jeszcze więcej o nietoperzach?
Prowadzę o nich warsztaty, sprawdź!
